رسانه‌ملی؛ از سانسور منتقدان تا حذف صدای مقامات

تبیین ناکارآمدی‌های ساختاری، رویکردی و عملکردی صداوسیما فرصتی مبسوط می‌طلبد، اما در این مجال می‌توان بر این نکته تاکید کرد که رسانه‌ ملی‌ باید به‌کانون انسجام‌بخشی و امیدآفرینی برای ۹۰ میلیون ایرانی وطن‌دوست با سلیقه‌های مختلف سیاسی و تفاوت‌های اجتماعی تبدیل شود». نقدها به صداوسیما به ویژه در ایامی مطرح می‌شود که در مهرماه دوره پنج‌ساله پیمان جبلی به پایان می‌رسد و باید از سوی رهبر انقلاب درباره ریاست این نهاد تصمیم‌گیری شود و مشخص نیست که آیا ایشان جبلی را ابقا می‌کند یا رئیس جدیدی تعیین می‌کنند.

گفته می‌شود اخیرا برخی کارمندان معاونت پارلمانی صداوسیما در تماس تلفنی با نمایندگان از آنها خواسته بودند نامه‌ای در حمایت از جبلی امضا کنند. بعد از این تماس‌ها نامه‌ای نوشته و به همه نمایندگان داده می‌شود تا آن را امضا کنند اما در نهایت فقط 74 نماینده یعنی حدود 26 درصد از کل نمایندگان نامه را امضا کردند که نشان داد اکثر نمایندگان مجلس نیز از عملکرد صداوسیما در دوره ریاست پیمان جبلی رضایت ندارند. حالا پرسش آن است که چه عواملی دست‌به‌دست هم دادند تا این میزان نارضایتی از عملکرد صداوسیما به وجود آید؟ چرا کار به جایی رسیده که حتی محمدباقر قالیباف از جایگاه ریاست مجلس نیز در صحن علنی به انتقاد می‌پردازد؟

  ‌مهم‌ترین رسالت صداوسیما تقویت منافع و امنیت ملی و وحدت است

محمدصالح جوکار، رئیس کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس در پاسخ به این پرسش که در شرایط کنونی مهم‌ترین مسئولیت صداوسیما چیست، به «هفت‌صبح» گفت: «صداوسیما به‌عنوان رسانه ملی، رسالت بزرگی بر عهده دارد و مهم‌ترین رسالت این نهاد، تأمین منافع ملی و تقویت وحدت و امنیت ملی در راستای نامگذاری سال است و باید از حداکثر ظرفیت‌های خود در این زمینه استفاده کند و البته بتواند در راستای فرمایشات امام شهید و رهبر معظم انقلاب حرکت کند.

امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری به وحدت ملی نیاز دارد و تأمین منافع و امنیت ملی در برابر دشمنان، از هر مسئله دیگری مهم‌تر است. صداوسیما باید امیدآفرین باشد. در پیام‌های رهبر معظم انقلاب نیز بر این موضوع تأکید زیاد شده است که با وجود مشکلاتی که در کشور هست، اما باید وحدت خود را درهرشرایط حفظ کنیم.

مشخص است که در شرایط جنگ از یک سو باید روایت صحیحی از شرایط کشور ارائه شود و از سوی دیگر مردم را نسبت به آینده امیدوار کرد. مردم باید احساس کنند که آینده‌ روشنی در پیش‌رو دارند تا توطئه دشمن نسبت به تزریق یاس و ناامیدی خنثی گردد، لذا انتظار می‌رود صداوسیما بیش از گذشته در راستای تقویت وحدت و امنیت ملی حرکت کند».

  صداوسیما باید دیدگاه‌های مختلف را پوشش دهد

او با بیان اینکه باید نگاهی واقع‌بینانه نسبت به صداوسیما داشته باشیم، مطرح کرد: «من باور دارم که با وجود نقدهایی که به صداوسیما داریم اما نباید رسانه ملی را تضعیف کنیم زیرا دشمن از این مسئله سوءاستفاده می‌کند. در مقاطع جنگ، واقعا ارزش‌های خوبی توسط صداوسیما خلق شد. صحنه‌ای که صداوسیما مورد حمله رژیم صهیونیستی قرار گرفت و مجری صداوسیما شجاعانه ایستاد و با فریاد الله‌اکبر خویش نماد ایستادگی و مقاومت را به تصویر کشید، یکی از نمونه‌های ارزنده‌ای است که باید مورد توجه قرار گیرد؛

بنابراین در عین حال که به عملکرد صداوسیما نقد داریم، نباید به تضعیف این رسانه منجر شویم. در جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه شاهد بودیم که ملت متحد بودند و در این ۱۷۰ روز مقاومت مردمی، آنچه ملت در کف خیابان انجام داد و برای نظام و کشور جانفشانی کرد، نشان‌دهنده همین اتحاد و انسجام بود. مراسم بیعت با رهبر انقلاب اسلامی و همچنین مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب، نشانه درک و بصیرت بزرگی است که ملت دارند.

ما ملت با بصیرتی داریم که در همه دوران انقلاب، چه در جنگ هشت‌ساله، چه در جنگ ۱۲روزه و چه در جنگ ۴۰روزه، ایستادگی خود را ثابت کرده است. صداوسیما نیز در این زمینه پوشش خوبی ارائه داد، اما در حوزه انتشار نظرات مختلف، باید به‌گونه‌ای رفتار شود که همه خبرگان جامعه بتوانند از ظرفیت صدا وسیما برای ارائه نظرات کارشناسی استفاده نمایند».

  کارشناسان در صداوسیما با مردم سخن بگویند

این نماینده مجلس با ذکر مثالی ادامه داد: «در موضوع افزایش قیمت و یا کاهش سهمیه بنزین، اگر دولت بخواهد چنین تصمیمی بگیرد، باید کارشناسان موافق و مخالف در صداوسیما حضور یابند و با مردم صحبت کنند. افکار عمومی باید در جریان ابعاد مختلف چنین تصمیم بزرگی قرار بگیرد. برای مثال نماینده دولت باید حضور پیدا کند و استدلال‌های خود درباره افزایش قیمت را بیان کند و کارشناسان مخالف نیز در مقابل، نقدهای خود را مطرح کنند؛ به‌عنوان مثال از نظر من‌، چنین تصمیمی از نظر امنیتی مخاطراتی به همراه دارد و در این شرایط نباید چنین تصمیمی گرفت.

و این تصمیم به زمان و شرایط دیگری موکول شود، نباید به گونه‌ای عمل کرد که مانند گذشته‌، صرفا یک تصمیم را یک شبه اعلام و اجرا و بعد تشویش خاطر در بین مردم به دنبال داشته باشد. درچنین شرایطی رسانه‌های دشمن وارد میدان شوند و از این موضوع سوءاستفاده کنند؛ بنابراین، پرداختن به این مسائل مهم توسط رسانه ملی، اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد، ضمنا علاوه بر ارائه دیدگاه‌ها، نظرات کارشناسی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. تصمیمات یک‌باره و بدون فراهم کردن زمینه گفت‌وگو و اقناع افکار عمومی به نفع کشور و انقلاب نیست».

  ‌هیئت نظارت بر صداوسیما نقش خود را درست ایفا کند

جوکار در پاسخ به پرسشی دیگر مبنی بر اینکه چرا صرفا یک سری کارشناسان محدود و تکراری در صداوسیما سخن می‌گویند و چه فرایندی باعث می‌شود که افراد بیشتری نتوانند به صداوسیما راه یابند، بیان کرد: «در سال‌های گذشته نیز این موضوع مطرح بوده که چرا همه کمیسیون‌ها و نمایندگان مجلس برحسب وظایفی که درمسائل مختلف کشور دارند این فرصت برایشان ایجاد نمی‌شود تا نظرات و عملکرد مربوطه را ارائه نمایند‌.

در سه دوره‌ای که در مجلس حضور داشته‌ام، از سوی نمایندگان این نقد به صداوسیما مطرح بوده است. به نظر می‌رسد که هیئت نظارت باید نقش درست و موثری را ایفا تا میزان اثربخشی رسانه ملی افزایش یابد».او در پاسخ به این پرسش که به نظرتان پیمان جبلی برای یک دوره دیگر در مسئولیت خود ابقا می‌شود یا خیر، گفت: «این موضوع از اختیارات رهبر معظم انقلاب اسلامی است و نمی‌توانم نظری بدهم و هر تصمیمی ایشان اتخاذ کنند، بر همه لازم است که تبعیت کنند».

  صداوسیما حتی صحبت مقامات را هم سانسور می‌کند 

اسماعیل گرامی‌مقدم، فعال سیاسی نیز درباره رویکرد و عملکرد صداوسیما به «هفت‌صبح» گفت: «مهم‌ترین نقدی که به صداوسیما وارد است، سانسور است. زمانی فعالان سیاسی را سانسور می‌کردند تا دیدگاه‌های مختلف مطرح نشود، اما در دوره آقای جبلی، به‌ویژه پس از جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه، اتفاقی که رخ داد این بود که حتی ارکان حکومت نیز مورد سانسور قرار گرفتند. این سانسور در راستای افکاری است که در میان مدیران ارشد صداوسیما وجود دارد و همین شرایط به اعتماد عمومی لطمه زده است.

اینکه اکنون صدای اعتراض آقای قالیباف درآمده و آقای پزشکیان نیز از رویکردهای صداوسیما انتقاد کرده است، نشان می‌دهد که عملکرد این سازمان مناسب نبوده است. صداوسیما مصاحبه آقای قالیباف را سانسور کرد و بخش‌هایی از صحبت‌های آقای پزشکیان را نیز منتشر نمی‌کند. ایران ۹۰ میلیون نفر جمعیت دارد و در جامعه تفکرات متفاوتی وجود دارد، اما صداوسیما صرفا یک طیف را پوشش می‌دهد.

همین مسئله باعث شده است که در مجلس تنها ۷۴ نماینده از صداوسیما حمایت کنند. آقای جبلی، با توجه به شخصیت و گرایش سیاسی خود و وابستگی به جریانی خاص، نتوانسته است رویکردی ملی داشته باشد. حتی اگر معاون او نیز تغییر کند، رویکرد صداوسیما تغییر نخواهد کرد؛ زیرا شخص آقای جبلی به این روش باور دارد».

  صداوسیما حتی صحبت مقامات را هم سانسور می‌کند 

او درخصوص مهم‌ترین رسالت صداوسیما در شرایط کنونی مطرح کرد: «اکنون در شرایط جنگ سایه و احتمال وقوع جنگ قرار داریم و صداوسیما باید وحدت‌آفرین باشد، اما این سازمان رویکردی در پیش گرفته است که می‌تواند به شکل‌گیری شکاف و چنددستگی در جامعه منجر شود. این اتفاق ریشه در نوع نگاه انحصاری دارد که در دوره‌های مختلف بر صداوسیما حاکم بوده است، اما این‌بار درجه سانسور بسیار افزایش یافته است.

در دوره آقایان هاشمی، لاریجانی و ضرغامی نیز صداوسیما می‌خواست صرفا صدای حاکمیت باشد، در حالی که می‌توانست هم صدای حاکمیت را مطرح کند و هم دیدگاه‌های متعدد را بازتاب دهد. از این رهگذر، اعتماد عمومی به صداوسیما افزایش می‌یافت. در سال‌های اخیر، این یک‌سویه‌نگری به اوج خود رسیده است. مدیران صداوسیما حتی شرایط جنگی را نیز درک نکردند و متوجه نشدند که نوع تبلیغاتی که ارائه می‌کنند، می‌تواند به وحدت جامعه لطمه بزند. صداوسیما باید نگاه‌های مختلف را پوشش دهد و برنامه‌هایی با رویکردهای متفاوت بسازد، اما در نهایت رویکرد اصلی حاکمیت را نیز انعکاس دهد».

  صداوسیما در اختیار یک گروه خاص است

این فعال سیاسی در پاسخ به این پرسش که چه اقداماتی می‌تواند شرایط صداوسیما را بهتر کند، تشریح کرد: «یکی از مشکلات صداوسیما این است که برای نگاه‌های مختلف، فرصت و بستر مناسبی فراهم نمی‌کند. خوب بود که بعد از جنگ ۱۲روزه، چند اصلاح‌طلب را آن هم به‌صورت انگشت‌شمار دعوت ‌کردند. دیدیم که با همین اقدام، مخاطبان صداوسیما بیشتر شدند.

این رویه باید ادامه می‌یافت تا جامعه احساس کند تنها یک نگاه سیاسی از صداوسیما منتشر نمی‌شود. در این شرایط، صداوسیما نیز متهم نمی‌شد که در انحصار یک گروه قرار دارد. معنی ندارد که صداوسیما از بودجه کشور استفاده کند، اما در اختیار یک گروه باشد. باید تغییر اساسی در صداوسیما رخ دهد تا این نهاد مهم کشور از یک‌سویه‌نگری رها شود».

  صداوسیما در برنامه‌های غیرسیاسی هم ناموفق بوده است

او با طرح این مسئله که بودجه صداوسیما با خروجی این نهاد همخوان نیست، بیان کرد: «دستگاه‌های نظارتی باید پیگیر این مسئله باشند که بودجه کلان صداوسیما کجا صرف می‌شود. این سازمان در حوزه سیاسی و اجتماعی، به دلیل همین نگاه یک‌سویه، توان جذب مخاطب ندارد. البته صداوسیما می‌توانست در حوزه‌های دیگر، مانند برنامه‌های خانوادگی، سریال‌ها و برنامه‌های طنز، عملکرد بهتری داشته باشد، اما اینها را نیز در صداوسیما نمی‌بینیم.

من به‌عنوان یک فعال سیاسی، صداوسیما را دنبال می‌کنم، اما به‌عنوان یک مخاطب نیز می‌بینم که برنامه جدیدی که بتواند مخاطب را پیگیر و همراه نگه دارد، وجود ندارد. در دوره جنگ هشت‌ساله، که جنگی زمینی و مستمر داشتیم، وضعیت صداوسیما بسیار بهتر بود. ما که در آن دوره نسل جوان بودیم، برنامه‌های مختلفی را در صداوسیما می‌دیدیم.

سریال‌های خوب ساخته می‌شد، برنامه‌های اجتماعی متعددی وجود داشت و چقدر اخلاق در جامعه ترویج می‌شد. اما اکنون از اینها خبری نیست. به همین دلیل نیز بسیاری از خانواده‌ها سریال‌های ترکیه‌ای را می‌بینند؛ سریال‌هایی که به‌شدت از نظر اخلاقی مشکل دارند. وقتی صداوسیما از سریال‌ها و برنامه‌های خانوادگی خالی شود، مردم مجبور می‌شوند رسانه‌های بیگانه را ببینند. صداوسیما در دوره مدیریت آقای جبلی نتوانست فرهنگ را اصلاح کند، اخلاق را ترویج دهد و هنجارهای سالم را توسعه دهد.

اگر سیاست را کنار بگذاریم، در آن حوزه‌ها نیز صداوسیما افول کرده است و دیگر نه مخاطب خانوادگی دارد و نه مخاطب جوان. چون نظارت کافی وجود ندارد و صداوسیما به نوعی از مصونیت برخوردار است، مجری‌ها نیز اختیار پیدا می‌کنند که هرچه به ذهنشان می‌رسد، بگویند و به افراد متعدد توهین و تهمت بزنند. می‌بینیم که علیه مقام‌های سابقی که خدمات زیادی کرده‌اند یا چهره‌هایی که مورد احترام مردم هستند، توهین می‌شود. این ناشی از یک نگاه مستبدانه است که تصور می‌کند کشور فقط متعلق به یک جریان خاص است».

  صداوسیما دست از تخریب شخصیت‌ها بردارد

قائم مقام حزب اعتماد ملی با بیان نقد مجریان و برنامه‌سازان صداوسیما گفت: «صداوسیما در عمل در حال تخریب افراد و جریان‌های مختلف است و حتی فرصت دفاع نیز به کسانی که مورد توهین قرار گرفته‌اند، داده نمی‌شود که باید دست از این رویکرد برداشته شود. همین حالا در شبکه خبر، رویه‌ای شکل گرفته است که پیش از پخش خبر، تحلیلی سه-چهار دقیقه‌ای ارائه می‌شود؛ تحلیلی که متعلق به یک جریان خاص است.

باید پرسید چرا به کسان دیگری که نگاه متفاوتی دارند، از جمله افرادی که در دولت، شورای عالی امنیت ملی، قوه قضائیه و دیگر نهادها حضور دارند، فرصت ابراز نظر داده نمی‌شود؟ اگر قرار است تحلیل ارائه شود، چرا فقط یک نگاه بازگو می‌شود؟ اساسا رسانه باید همراه با افکار عمومی باشد و در کنار این همراهی، نظرات مختلف را نیز بیان کند تا مخاطب خودش قضاوت کند. به هر حال از کوزه همان برون تراود که در اوست».

گرامی‌مقدم در پایان در پاسخ به این پرسش که ممکن است جبلی بار دیگر در مسئولیت ریاست صداوسیما منصوب شود، گفت: «من نمی‌توانم پیش‌بینی کنم که آقای جبلی ابقا می‌شود یا خیر، اما به نظر من، ابقای او وضعیت را سخت‌تر می‌کند. به هر حال، کسی که حمایت دو سوم مجلس را ندارد، یعنی نتوانسته است عملکرد موفقی داشته باشد».