به گزارش روز نو دولت در این میان ادعا دارد که تنها خواهان برقراری آرامش ذهنی برای مردم است و دست به اقدامی ناگهانی نمیزد که امنیت روانی جامعه را به خطر بیندازد، اما در عمل میبینیم که تنها نگرانی بیشتری ایجاد شده است که خود این موضوع، نشاندهنده درهای عمیق از بیاعتمادی میان مردم و حاکمیت است.
در آخرین اخبار مربوط به بنزین، دولت اعلام کرده است که سهمیههای ۱۵۰۰ تومانی و ۳ هزارتومانی بدون تغییر باقی میماند، اما احتمالا سهمیه ۳۰ لیتری ۵ هزارتومانی به ۱۵ لیتر کاهش بیاید و یک نرخ چهارم برای مصرف مازاد، تعریف شود.
همزمان با ایجاد صفهای طولانی، گزارشها حاکی از ایجاد یک رفتار نامناسب در برخی جایگاههای سوخت است. برخی مصرفکنندگان ادعا دارند که در اواخر مرداد، جایگاهها از ارائه کارت سوخت جلوگیری میکردند و تنها با پرداخت مبلغ بیشتر، حاضر به انجام وظیفه بودند.
در عوض در روزهای ابتدایی شهریور، دستگاه جایگاهها پذیرای کارت سوخت مردم نبودند و مصرفکنندگان مجبور به سوختگیری با کارت جایگاهها، و به مبلغ لیتری ۵ هزارتومان بودند.
در این گزارش به علل شکلگیری صفهای طولانی سوختگیری و ارزیابی شکلگیری این رفتارها در پمپبنزینها، پرداخته شده است.
وقتی تعادل به هم میخورد، بازار سیاه هم شکل میگیرد. بازار سیاه که حتما بازار دارو در خیابان «ناصرخسرو» نیست و اکنون بازار سیاه برای بنزین هم شکل گرفته است به صورتی که جایگاهها به مردم جواب سربالا میدهند، زیرا میخواهد مانع سوختگی سهمیه یارانهای شوند تا مردم مجبور باشند قیمت را به صورت آزاد حساب کنند. حتی در اواخر صف خودروهای مدل بالا را در صفهای خاصی وارد میکنند
تقاضای کاذب برای بنزین
رئیس اتحادیه انجمنهای علمی انرژی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، در ارزیابی خود از علل شکلگیری صفهای طولانی برای سوختگیری، عنوان کرد که این موضوع از چند زاویه قابل بررسی است.
هاشم اورعی با اشاره به عوامل مربوط به سمت تقاضا، اظهار کرد: به صورت سنتی، شهریور ماه پر مصرفی است به طوری که در تیرماه متوسط مصرف ما روزانه ۱۳۴ میلیون لیتر بود، اما از همان زمان پیشبینی میشد که تقاضای بنزین در شهریور به متوسط روزی ۱۴۰ میلیون لیتر برسد.
او افزود: دومین دلیلی که میتوان برای تحلیل شکلگیری این صفها درنظر گرفت اینست که به صورت طبیعی، زمانی که صحبت از بالا رفتن قیمت، کمبود بنزین و ... میشود، تقاضای مردم نیز افزایش مییابد و این صفها را تشکیل میدهند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد که عامل دوم یک تقاضای کاذب، در کنار تقاضای طبیعی شهریورماه، ایجاد کرده است.
رئیس اتحادیه انجمنهای علمی انرژی: به دلیل تشدید محاصره دریایی و عدم امکان واردات، اکنون این احتمال وجود دارد که عرضه با کمبود مواجه شده باشد؛ در نتیجه روزانه ۱۴ میلیون لیتر بنزین کسری داریم بنابراین به اندازه ۱۴ میلیون لیتر، در پمپبنزینها صف تشکیل میشود! همچنین باید هشدار داد که تداوم وضعیت موجود به ایجاد بحران تامین سوخت، منجر میشود که اکنون آمادگی لازم برای حل مشکل و جلوگیری از بحران، وجود ندارد
۱۴ میلیون لیتر ناترازی روزانه
اورعی همچنین به مشکلات سمت عرضه بنزین اشاره کرد و گفت: بر اساس آمارهای سازمان بهینهسازی انرژی، متوسط تولید بنزین، روزانه ۱۲۱ میلیون لیتر است در صورتی که متوسط مصرف در مردادماه، ۱۳۵ لیتر بود بنابراین روزانه ۱۴ میلیون لیتر کمبود بنزین داریم که به طور معمول برای تامین آن، دولت دست به واردات بنزین میزد.
او با تاکید بر اینکه اکنون امکان واردات بنزین سلب شده است، ادامه داد: برای عرضهکننده راهکارهایی باقی میماند. یکی از این راهکارها اینست که از ذخایر استراتژیک استفاده کند. میدانیم که استفاده از این ذخایر استراتژیک، سابقه داشته و ذخایر استراتژیک حدود ۲۰ درصد کاهش پیدا کرده است.
هرچند که باید توجه داشت به صورت طبیعی و منطقی، آماری از میزان دقیق این ذخایر اعلام نمیشود، اما این احتمال هم وجود دارد که عرضهکننده دیگر تمایلی نداشته باشد تا از باقیمانده ذخایر استراتژیک استفاده کند، زیرا ماهیت این ذخایر، بر عدم مصرف تاکید دارد.
به گفته این کارشناس ارشد اقتصاد انرژی، اکنون این احتمال وجود دارد که عرضه با کمبود مواجه شده باشد؛ تاکنون به طور معمول عرضه و تقاضا برابر میشدند، اما اکنون که عرضه با تقاضا در تعادل نیست، روزانه ۱۴ میلیون لیتر بنزین کسری داریم بنابراین به اندازه ۱۴ میلیون لیتر، در پمپبنزینها صف تشکیل میشود.
او تاکید کرد که ۲ چالش در افزایش تقاضا وجود دارد و در طرف عرضه هم، یک دلیل مهم برای کاهش عرضه وجود دارد بنابراین مجموع این عوامل، کمبود بنزین را نتیجه داده است.
عقبنشینی از قیمت به سهمیه
اورعی همچنین با اشاره به سناریوهای بنزینی دولت، یادآور شد: دولت در ابتدا، حدود دو تا سه هفته پیش، افزایش قیمت بنزین را مطرح کرد. در پی این ماجرا، ناگهان ماجرای کرمان مطرح شد، اما در نهایت، دولت از این طرح ۸۷ هزار تومانی عقبنشینی کرد. اکنون دولت صحبت درباره تغییر سهمیهها کرده است.
او افزود: دولت در ظاهر قضیه جرات پیدا کرده بود که قیمت را آنقدر افزایش دهد که به اندازه ۱۴ میلیون لیتر، کاهش در تقاضا رخ دهد بنابراین در ابتدا به سمت ابزار قیمتی رفت. بعد که مسئله کرمان پیش آمد، مجبور به عقبنشینی شد. سپس مجلسیها موضع گرفتند و اکنون دولت بیشتر از اینکه قیمت را مطرح کند، بر تغییر سهمیه تاکید دارد.
این استاد دانشگاه معتقد است: تا این لحظه سناریوهای بنزینی دولت دچار سرنوشت تجربههای گذشته شده است. یعنی در ابتدا با یک زور زیادی آغاز شد، اما فعلا به اصطلاح، باد این ماجرا خوابیده است و دولت جرات نمیکند که همه برنامه خود را بر افزایش قیمت متمرکز کند تا تقاضا کاهش پیدا کند.
اورعی تصریح کرد: وقتی دولت حاضر نیست قیمت را به شکل واقعی اصلاح کند، به معنای سرکوب نکردن تقاضا است و وقتی تقاضا سرکوب نمیشود، کمبود بنزین هم واقعی است، امکان واردات نداریم و نمیخواهیم از ذخایر استراتژیک خود استفاده کنیم، تمامی این مسائل به ایجاد صفهای طولانی بنزین منجر میشود.
احتمال ایجاد بحران تامین سوخت
رئیس اتحادیه انجمنهای علمی انرژی در ادامه، خاطرنشان کرد که تداوم وضعیت موجود حتما میتواند به ایجاد بحران در تامین سوخت بینجامد مگر اینکه دولت برای حل این موضوع، از خود شهامت به خرج دهد.
هاشم اورعی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: به صورت طبیعی، زمانی که صحبت از بالا رفتن قیمت، کمبود بنزین و ... میشود، تقاضای مردم نیز افزایش مییابد و این صفها را تشکیل میدهند. همچنین پیشبینی میشد در شهریورماه، مصرف بنزین مردم به روزانه ۱۴۰ میلیون لیتر افزایش یابد؛ بنابراین در ماه جاری یک تقاضای کاذب به تقاضای طبیعی، افزوده شده است
اورعی مطرح کرد: روند مشاهده شده در روزهای اخیر دلالت بر پا پس کشیدن دولت از این قضیه دارد در صورتی که دولت باید وارد معرکه شود. دولت ابتدا تنها «ژست» این قضیه را با ماجرای کرمان، گرفت، اما در نهایت جا زد.
به گفته او، شرایط بنزین حادتر از اینست که با تغییر سهمیه حل شود. دولت به فکر تعیین نرخ چهارم برای مصرف بالای ۱۵ لیتر ۵ هزار تومانی است. همه این مسائل نشان میدهد که دولت ترسیده است، زیرا آنقدر توان دولت را میگیرند تا هیچکس ناراحت نشود. این قضیه به ذات خوب است، اما مشکل را حل نمیکند.
این تحلیلگر حوزه انرژی تصریح کرد که اکنون آمادگی لازم برای حل مشکل و جلوگیری از بحران، وجود ندارد.
اورعی همچنین در پاسخ به این موضوع که «آیا ایجاد صفهای طولانی دلالت از نگرانی مردم درباره تبعات محاصره دریایی و قطع شدن واردات بنزین دارد؟»، اظهار داشت: حتما همین است؛ البته این یک نگرانی نیست و یک محاسبه منطقی است و اگر چنین رخ نمیداد، باید تعجب میکردیم!
تشکیل بازار سیاه برای بنزین
او در واکنش به تخلف برخی جایگاهها و رفتار این روزهای پمپبنزینها، عنوان کرد: شکلگیری این رفتار کاملا طبیعی است و همه این مسائل، ناشی از عدم تعادل میان عرضه و تقاضا است.
این استاد دانشگاه توضیح داد: وقتی تعادل به هم میخورد، بازار سیاه هم شکل میگیرد. بازار سیاه که حتما بازار دارو در خیابان «ناصرخسرو» نیست و اکنون بازار سیاه برای بنزین هم شکل گرفته است.
اورعی به تجربه خود از رفتار جایگاهها اشاره کرد و گفت: در مسیر دامغان یکبار این رفتار جایگاهها را امتحان کردم. همانطور که میدانید، با کارتِ خود جایگاهها تنها میتوان ۱۵ لیتر سوختگیری کرد، اما من با وعده پرداخت بیشتر، توانستم ۳ بار سوختگیری کنم. قیمت مجموع سوختگیری ۲۲۵ هزارتومان شد، اما من ۳۰۰ هزارتومان پرداخت کردم و متصدی جایگاه نیز بسیار از این وضعیت، خوشنود بود! یعنی با پرداخت ۷۵ هزارتومان، که امروزه واقعا هیچ ارزشی ندارد، من و متصدی جایگاه بر تمامی سیاستهای بنزینی دولت، فاتحه خواندیم!
او تاکید کرد: نمیتوان به شکل مصنوعی مانع ایجاد چنین رفتارهایی شد. وقتی که عدم تعادل شکل میگیرد، جایگاهها به مردم جواب سربالا میدهند، زیرا میخواهد مانع سوختگی سهمیه یارانهای شوند تا مردم مجبور باشند قیمت را به صورت آزاد حساب کنند. حتی در اواخر صف خودروهای مدل بالا را در صفهای خاصی وارد میکنند.
رئیس اتحادیه انجمنهای علمی انرژی سرانجام، خاطرنشان کرد: تمام این مسائل جزو بدیهیات اقتصادی است، اما روش معمول در اقتصاد ایران برای برخورد با این پدیدهها، انتصاب پاسبان و ورود نهادهایی مانند تعزیرات حکومتی است در صورتی که این مسائل، راهکاری برای حل مشکلات ارائه نمیدهد. اکنون تشکیل بازار سیاه برای بنزین، طبیعی است و برای رفع آن، هیچ راهکاری وجود ندارد مگر اینکه مجددا تعادل میان عرضه و تقاضا، شکل بگیرد.
