فشار اقتصادی اخیر مذاکرات ایران و عمان را با بحران مواجه کرد

در حالی که همگان منتظر نتیجه مذاکرات ایران و عمان بر سر تنگه هرمز بودند، به این امید که هر گونه تفاهم احتمالی بتواند به پیشبرد دیپلماسی متوقف شده بین تهران و واشنگتن کمک کند، «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنجشنبه، ۲۰ اوت، از آغاز قوی‌ترین عملیات اقتصادی علیه ایران خبر داد.

این تصمیم ایالات متحده، پرسش‌هایی را درباره چشم‌انداز مذاکرات ایران و عمان بر سر تنگه هرمز و اینکه آیا این تحریم‌های جدید می‌تواند آنها را از مسیر خارج کند، مطرح می‌کند.

روز چهارشنبه، ایالات متحده اعلام کرد که در حال حاضر هیچ مذاکره‌ای با ایران ندارد و استدلال کرد که حجم عظیمی از نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند.

ایران نیز به نوبه خود به تصمیم جدید آمریکا واکنش نشان داد. «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه ایران، روز پنجشنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت که اصرار بر ادامه «سیاست‌های شکست‌خورده» تنها به شکست‌های بیشتر و ایجاد دشمنی ایرانیان خواهد انجامید.

وی افزود که «تروریسم اقتصادی» آمریکا، اقتصاد جهانی و حاکمیت ملی کشور‌های سراسر جهان را تهدید می‌کند.

«کاظم غریب‌آبادی»، معاون بین‌الملل وزیر امور خارجه، نیز در پستی در ایکس نوشت که «جنگ نظامی بی‌نتیجه بود و اکنون شکست بعدی را جنگ اقتصادی نامیده‌اند».

تاکتیک جدید آمریکا در حالی مطرح می‌شود که وزیر امور خارجه ایران در تاریخ ۱۷ اوت، طی گفت‌وگویی تلفنی با «هاکان فیدان»، همتای ترکی خود، بر عزم کشورش برای ادامه مذاکرات با مسقط بر سر تعیین مسیر مناسب برای عبور «ایمن» کشتی‌ها از تنگه هرمز تأکید کرده بود.

عراقچی همچنین در مصاحبه‌ای گفته بود که مذاکرات با عمان در جریان است و این یک فرآیند فنی و تخصصی درباره تعریف مسیر‌های کشتیرانی در تنگه هرمز برای عبور کشتی‌هاست.

وی توضیح داد که مسیر‌های قبلی دیگر معتبر نیستند و باید مسیر جدیدی تعریف شود و اشاره کرد که برای طراحی یک مسیر موقت که در مراحل بعدی به مسیر نهایی تبدیل خواهد شد، کار در حال انجام است.

عراقچی گفت: «ممکن است به زودی به نتیجه برسیم، اما باید تأکید کنم که این مذاکرات و موضوع بازگشایی تنگه هرمز، دو بحث کاملاً جدا از هم هستند» و افزود که بازگشایی تنگه منوط به شرایط دیگری است که ایالات متحده باید برای تحقق آن، آنها را برآورده کند.

مذاکرات ایران و عمان در چه وضعیتی است؟

«علی قلعه‌ای»، کارشناس مسائل ایران، به نیو عرب گفت که موضع ایران در مورد تنگه هرمز پس از دیدار «مسعود پزشکیان»، رئیس‌جمهور ایران، با (آیت الله) «مجتبی خامنه‌ای»، رهبر عالی ایران، در اوایل ماه جاری و همچنین پس از انتصاب «سرلشکر محسن رضایی» به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، «تهاجمی‌تر» شده است.

وی افزود که تنگه تنها زمانی بازگشایی خواهد شد که ایران بتواند حقوق خود را در حوزه‌های مختلف در ازای بازگشایی آن احیا کند.

به اعتقاد وی، ایران به دنبال تثبیت نظامی برای وضع عوارض بر کشتی‌های عبوری و ارائه خدمات به آنهاست، به گونه‌ای که مسیر عبور از تنگه «کاملاً مبتنی بر سازوکار ایرانی و از سمت شمال باشد که این مورد برای آمریکایی‌ها خوشایند نیست».

این کارشناس ایرانی توضیح داد که مذاکرات بر سر تنگه هرمز در حال حاضر «به حالت تعلیق درآمده» و ایالات متحده «طرف اصلی بود که این مسیر مذاکرات را مختل کرد».

وی اشاره کرد که مذاکرات ایران و عمان در مورد ایجاد یک مسیر کشتیرانی بود که بر اساس آن، ورود به تنگه هرمز از طریق مسیر ایران (یعنی آب‌های سرزمینی ایران) انجام شود، در حالی که ۶۰ درصد مسیر خروج یا بازگشت از مسیر عمان و ۴۰ درصد از مسیر ایران عبور کند.

به گفته قلعه‌ای، طرف ایرانی بعداً بر این اصرار داشت که مسیر بازگشت نیز کاملاً از طریق مسیر ایران باشد و اشاره کرد که عمان با این امر موافقت کرده است.

با این حال، تهدید اخیر آمریکا مبنی بر بمباران عمان، در نهایت به مختل شدن توافق جدید در مورد مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز انجامید.

قلعه‌ای ادامه داد که دستیابی به توافق بر سر هرمز «دورترین گزینه برای تهران در حال حاضر است، اما اگر ایالات متحده شرایط ایران را بپذیرد، که بعید است، آنگاه توافق بر سر تنگه حاصل خواهد شد».

در مورد این شرایط، «محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی، روز سه‌شنبه گذشته گفت که هرمز بازگشایی نخواهد شد مگر اینکه آمریکا تعهدات خود را بر اساس یادداشت تفاهم منعقده در ماه ژوئن گذشته، از جمله رفع محاصره، آزادسازی وجوه مسدود شده، رفع تحریم‌های نفتی، پایان دادن به تهدیدات و عملیات نظامی در تمام جبهه‌ها، و «سایر شرایطی که واشنگتن متعهد شده بود» اجرا کند.

جنگ پس از نوامبر؟

«اسفندیار خدایی»، کارشناس روابط ایران و آمریکا، به نیو عرب گفت که کشورش تنگه را بسته نگه داشته است، زیرا نمی‌خواهد این اهرم فشار را از دست بدهد.

به گفته وی، اگر ایران بر آمریکا فشار نیاورد، تحریم‌ها به راحتی ادامه می‌یابد، محاصره ادامه می‌یابد و ایران در معرض جنگ و حمله قرار می‌گیرد.

خدایی خاطرنشان کرد که تهران بنابراین از تنگه به عنوان ابزار فشار استفاده می‌کند و افزود که طرف مذاکره‌کننده ایران بر سر تنگه هرمز تنها عمان نیست، بلکه حضور دیپلماسی با عمان «مهم» است تا کانال دیپلماتیک بسته نشود.

وی تأکید کرد که طرف اصلی در این مذاکرات ایالات متحده است، اما هر گونه ارتباط مستقیم بین تصمیم آمریکا برای منزوی‌سازی اقتصادی ایران و مذاکرات تهران و مسقط بر سر مسیر کشتیرانی جدید در تنگه هرمز را رد کرد.

در مورد تأثیر تصمیم آمریکا بر این مذاکرات، خدایی گفت که این تصمیم به کنترل قوی‌تر ایران بر تنگه هرمز خواهد انجامید.

وی افزود: «وقتی تصمیم این است که هیچ کشتی‌ای حتی اگر حامل مواد غذایی یا دارو باشد، نباید وارد شود، دلیلی برای ایران برای باز کردن تنگه وجود ندارد».

وی توضیح داد که مذاکراتی که ایالات متحده با ایران، چه از طریق عمان و چه از طریق دیگران، انجام می‌دهد، «با هدف دستیابی به راه حل نیست؛ بلکه با هدف کسب مشروعیت و ایجاد فضایی است که واشنگتن بگوید با ایران مذاکره کرده، اما طرف مقابل پاسخگو نبوده و آماده مذاکره یا رسیدن به توافق نبوده است».

بر این اساس، خدایی انتظار دارد ایالات متحده پس از انتخابات مقدماتی ریاست‌جمهوری آمریکا در ماه نوامبر، به جنگ با ایران بازگردد و اشاره کرد که لابی اسرائیل به دنبال استفاده از ریاست‌جمهوری ترامپ برای تکمیل تلاش علیه ایران است.

به گفته وی، این لابی از دوران پس از ترامپ و تغییر تمرکز آمریکا از خاورمیانه به سمت شرق آسیا هراس دارد.

در این زمینه، این کارشناس روابط ایران و آمریکا به نیو عرب گفت که آنچه دولت آمریکا «انزوای اقتصادی» ایران می‌نامد، «موضوع جدیدی نیست» و اشاره کرد که ایران در حال حاضر با یک محاصره دریایی و جنگ اقتصادی، علاوه بر حداکثر تحریم‌هایی که سال‌هاست اعمال می‌شود، مواجه است.

وی بیشتر به این نکته پرداخت که ترامپ چه می‌خواهد، افزایش سطح تنش به حداکثر ممکن است تا محدودیت‌ها شامل مواردی که نسبتاً معاف بوده‌اند، مانند دارو و مواد غذایی، نیز بشود.

به اعتقاد وی، هدف واقعی تبدیل محاصره دریایی موجود به یک جنگ اقتصادی همه‌جانبه و اوج‌بخشی به تحریم‌هاست.