همزمان با هفته دولت، آیین افتتاح «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر» و نمایشگاه دائمی کتابهای برگزیده جمهوری اسلامی ایران باحضور سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، علی منتظری رییس جهاد دانشگاهی، محسن جوادی معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمدحسین ایمانی خوشخو رییس پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی، ابراهیم حیدری مدیر عامل خانه کتاب و ادبیات ایران و جمعی از مسئولان و اصحاب فرهنگ و نشر امروز سهشنبه (سوم شهریور) برگزار شد.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی دولت، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این مراسم ضمن تبریک میلاد پیامبر اکرم(ص) و هفته وحدت گفت: یاد و خاطر امام راحل، امام شهید، شهدای دولت، شهدای مظلوم ایران در جنگهای تحمیلی اخیر و به ویژه شهدای کودک مدرسه میناب را گرامی میداریم.
وی افزود: نقطه شروع انسانیت تعقل، خرد و اندیشه است و نقطه آغاز تمدن کتاب است؛ هیچ تمدنی بدون کتاب آغاز نشده است و تمدنها تا زمانی میتوانند به حیات خود ادامه دهند که توان تولید کتاب و دانش را داشته باشند.
صالحی تصریحکرد: بنابراین، مسئله کتاب تنها بهعنوان قدیمیترین رسانه بشری مطرح نیست بلکه کتاب مهمترین تجلی بُعد انسانی انسان است.
وی افزود: فناوریهای جدید در عرصه کتاب و نشر از منظرهای مختلف اثرگذار بودهاند و میتوان گفت سه حوزه اصلی، بیشترین تأثیر را بر این عرصه گذاشتهاند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: حوزه نخست، فناوری چاپ است؛ فناوریای که امکان تولید و تکثیر کتاب را فراهم کرد و سپس با چاپ افست در قرن نوزدهم و سپس چاپ دیجیتال در قرن بیستم، فرصتهای جدیدی در اختیار صنعت نشر قرار گرفت.
وی افزود: حوزه دوم، فناوریهای رایانهای است؛ از زمانی که رایانه به فضای مصنوعات بشری اضافه شد از رایانههای ابتدایی الکترو مکانیکی تا رایانههای بزرگ دیجیتال و سپس رایانههای شخصی و لبتاپ، تلفنهای همراه هوشمند و اکنون هوش مصنوعی تحولات گستردهای در عرصه نشر و مطالعه ایجاد شده است.
صالحی تصریحکرد: تحول سوم نیز انقلاب ارتباطی مبتنی بر اینترنت است؛ انقلاب ارتباطی بر بستر اینترنت بخشهای گوناگون زندگی ما را تحت تأثیر قرار داده و یکی از حوزههای مهم آن فضای نشر بوده است بنابراین، این سه حوزه اصلی فناورانه، فضای نشر را متحول کرد تا جایی که نمیتوان به نشر و کتاب بپردازیم اما از تاثیر فناوری غافل شویم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: نمونههای متعددی از تأثیر فناوری بر صنعت نشر را میبینیم :
یکی از آنها چاپ بر اساس تقاضا است که در سالهای اخیر در حوزه نشر روند قابلتوجهی پیدا کرده است.
وی افزود: این فناوری هم در کاهش هزینهها اثرگذار است و هم امکان دسترسی به کتابهای کمیاب و نایاب را فراهم میکند؛ یکی از مسائل حوزه کتاب کمیابی و نایابی کتابهای باکیفیت بوده و هست اما «چاپ بر اساس تقاضا» میتواند هم در هزینهها و هم در دسترسی به کتابهای کمیاب، نایاب تأثیر بگذارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه درباره روند رشد این حوزه نیز آمارهای مختلفی مطرح شده است، گفت: میانگین رشد چاپ براساس تقاضا در دنیا 26 درصد است؛ در برخی گزارشها با استناد به دادههای منتشرشده درباره «شرکت آمازون» سهم چاپ بر اساس تقاضا حدود 55 درصد عنوان شده است (البته این عدد را بهعنوان آماری که شخصاً استخراج کرده باشم بیان نمیکنم بلکه بهعنوان آماری که نقلشده مطرح میکنم) این موارد نشان میدهد که فناوری چگونه میتواند ساختار سنتی صنعت نشر را تغییر دهد.
صالحی تصریحکرد: مصداق دوم در تحولات فناورانه، نشر الکترونیک است؛ در طول سالهایی که با حوزه فرهنگ و کتاب ارتباط داشتهام، نشر الکترونیک و قالبهای دیجیتال آن روزبهروز گستردهتر شده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: در سالهای اخیر، تغییرات قابلتوجهی در الگوی مطالعه در جهان پدید آمده است .در پیمایشی که ابان سال گذشته در پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات انجام دادیم درباره قالب مطالعه کتاب از پرسششوندگان، پرسش شد و 52/4 درصد از کسانی که کتاب غیردرسی میخوانند گفتند بیشتر کتاب کاغذی میخوانیم و از سوی دیگر 18/5 درصد گفتند بیشتر کتاب الکترونیک مطالعه میکنیم که این آمار در رده سنی 15 تا 29 سال و یا با تحصیلات دانشگاهی و یا ساکنان مراکز شهری بیشتر است .
وی در ادامه ذکر مصادیق تأثیر فناوری در حوزه کتاب و نشر با اشاره به گرایشها به قالبهای جدید کتاب، افزود: در پیمایش ملی سبک زندگی ایرانیان در سال 1402 ، که توسط پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات ما درباره میزان استفاده از کتاب صوتی پرسش شد و بر اساس نتایج این پیمایش، میانگین زمان استفاده از کتاب صوتی حدود 35 دقیقه در روز بود و این میزان در مراکز شهری به حدود 45 دقیقه می رسید، در همان نظرسنجی آبان سال گذشته پژوهشگاه 11/7 درصد از پرسششوندگان گفتهاند که کتاب صوتی گوش میدهند.
صالحی تصریحکرد: قالب دیگر کتابهای تعاملی است؛ کتاب تعاملی، بهخصوص در مسیری است که نسل جدید میپسندد چون امکان ارتباط، رفتوبرگشت و مشارکت را فراهم میکند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: نسل نوجوان و جوان ما صرفاً نمیخواهد شنونده یا خواننده باشد؛ بلکه میخواهد خلاق باشد، حضور داشته باشد و در فرآیند دریافت و تولید محتوا مشارکت کند.
وی افزود: کتابهای تعاملی این فرصت را فراهم میکنند و در کنار کتاب صوتی و کتاب تعاملی، قالبهای جدید دیگری نیز وجود دارد و یا در حال شکلگیری است.
صالحی با تاکید براینکه این تحولات را باید جدی گرفت و از ظرفیتهای آنها برای گسترش فرهنگ مطالعه استفاده کرد، اظهارداشت: یکی دیگر از فرصتهای مهم فناوری در عرصه نشر، محرومیتزدایی برای اقشار ناتوان جسمی و رعایت عدالت انسانیو فرهنگی در این اقشار است؛ در جهان حدود 36 میلیون نابینای مطلق وجود دارد و در ایران نیز حدود 150 هزار نفر با این چالش مواجه هستند البته تعداد افراد دارای درجات مختلف نابینایی بسیار بیش از این است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: در کنار نابینایان، ناشنوایان و افراد دارای معلولیتهای حرکتی نیز با محدودیتهایی در دسترسی به کتاب مواجه بودهاند که فناوریهای جدید میتوانند بخشی از این موانع را برطرف کنند.
وی افزود: فناوریهای جدید و کتابهای الکترونیک فرصتهای تازهای برای نابینایان، ناشنوایان و دیگر گروههایی که نمیتوانستند بخوانند ، فراهم کرده است.
صالحی تصریحکرد: فناوری همچنین میتواند به تحقق عدالت جغرافیایی کمک کند؛ مناطق محروم و دور از دسترس، از طریق ابزارهای آفلاین دیجیتال، کتابخانههای آنلاین و پلتفرمهای نشر میتوانند به منابعی دسترسی پیدا کنند که پیش از این برای آنها دشوار یا پرهزینه بود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: ما از منظر کتاب و فرهنگ در اینجا گرد هم آمدهایم و باید به دنبال فرصتی برای خواندن باشیم تا از طریق خواندن به انسانیت نزدیکتر شویم.
وی افزود: فناوری میتواند در خدمت عدالت نیز باشد درهمین راستا کتابخانهها،ی دیجیتال،پلتفرمهای نشر و شبکههای اجتماعی دیجیتال، بسترهای جدیدی برای دسترسی به کتاب و محتوا پدید آوردهاند و فرصتهای فراوانی در این زمینه ایجاد شده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه تاثیرات فناوری بر عرصه نشر و کتاب به هوش مصنوعی پرداخت و گفت: فرصتهایی که هوش مصنوعی در تمامی حوزههای زندگی ایجاد میکند بسیار گسترده است و ما در آستانه ورود به جهانی تازه قرار داریم؛ جهانی که هنوز تصویر روشنی از آن نداریم.
وی افزود: شاید چشمانداز هیچ اختراع به اندازه هوش مصنوعی برای انسان مبهم نبوده است؛ اینکه این فناوری در نهایت چه خواهد کرد و چه تحولاتی در زندگی بشر ایجاد خواهد کرد، هنوز برای خودِ انسان نیز کاملاً روشن نیست.
صالحی تصریحکرد: حتی اختراع بمب اتم تا این اندازه افقهای ناشناخته پیش روی بشر قرار نداد !!
هوش مصنوعی همین الان هم (و نه در سه سال آینده) در حوزههایی مانند تولید محتوا، امورفنی و طراحی، بازاریابی و ... فرصتهای زیادی ایجاد کرده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: در اثر پیوند سه ضلع مهم، یعنی صنعت چاپ، کامپیوتر و انقلاب ارتباطی اینترنتی، وارد دنیای جدیدی از نشر شدهایم؛ دنیایی که بخشهایی از آن همین امروز نیز خود را نشان داده و در حال پیشرفت است.
وی افزود: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، همچنین بخش خصوصی فعال در حوزه نشر، باید به این پرسش اساسی بیندیشند که آینده کتاب و نشر در چه فراراهی قرار گرفته و ما چگونه میتوانیم بر آن اثرگذار باشیم؟ نباید منفعل باشیم و یا کند و متأخر حرکت کنیم بلکه باید از هماکنون برای آینده آماده شویم.
صالحی تصریحکرد: برای این منظور چند اتفاق اصلی باید رخ دهد؛ نخست اینکه باید با نظام آموزشوپرورش ارتباط و نسبت بهتری برقرار کنیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: نشر، فناوری و مدرسه سه ضلع بسیار مهم هستند که اگر میخواهیم بر روند آینده کشور از منظر کتاب و نشر موثر باشیم باید آموزش وپرورش را جدی بگیریم.
صالحی تصریحکرد: البته حوادث سالهای اخیر تا حدودی زمینه این آمادگی را فراهم کرده است؛ در دوران کرونا، تعطیلی مدارس و ضرورت استفاده از آموزشهای غیرحضوری و در پس از آن نیز به دلیل شرایط خاص و جنگ، معلمان و دانشآموزان برای این فرآیند آماده شدهاند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: البته نظام آموزشی (و البته همه بوروکراسی کشور) معمولاً آهسته حرکت میکند اما همین اتفاقات موجب شده است آمادگی بیشتری برای حرکت به سمت فناوری در مدرسه ایجاد شود و صد البته در این مسیر نباید کتاب و نشر غایب بماند؛ به برنامهای منظم و پیوسته نیاز داریم و باید دریابیم چگونه میتوان در مدارس اینده جدید (که نوآورانه و فناورانه هستند) کتاب همچنان جایگاه خود را حفظ کند.
صالحی تصریحکرد: مدرسه بدون کتاب، بهنوعی مدرسهای بیهویت است؛ قالب کتاب اهمیت ندارد و مساله مهم فکر منسجم است که در کتاب ظهور و بروز می یابد، اینکه دانشآموز پاره پاره نبیند و نخواند، بلکه انسجام فکری، قدرت تحلیل، قدرت نقد و.. بیابد واین موارد با خواندن کتاب به دست میآید. در هر قالبی که باشد.
وی در ادامه به نکته دیگری اشاره کرد و افزود: همانطور که عرض کردم، هوش مصنوعی دنیای جدیدی را پیش روی ما قرار داده است که هم فرصت زیادی دارد و هم مخاطرات بسیاری اما خطرات آن نباید ما را از اصل فناوری دور کند.
صالحی تصریحکرد: آیا چون در جادهها تصادفهای زیادی رخ میدهد باید خودرو را کنار بگذاریم، رانندگی را متوقف کنیم و دیگر خودرو تولید نکنیم؟ مسئله اصلی این است که خطرات را بشناسیم و تلاش کنیم آنها را به حداقل برسانیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: هر فناوری جدید خطرات و چالشهای جدیدی نیز به همراه دارد بنابراین باید مطالعات لازم درباره این فناوریها انجام شود و همفکریهای لازم برای حل مسائل و کاهش خطرات آنها صورت گیرد؛ این نیز یکی از محورهای اصلی است که پژوهشگاهها و مراکز علمی و فرهنگی باید بهطور جدی آن را دنبال کنند.
صالحی تصریحکرد: باید مخاطرات هوش مصنوعی و فناوریهای نو در حوزه نشر شناخته شود مثلا اسیبهایی که میتوانند به خلاقیتهای ادبی وارد کنند باید مورد بررسی قرار گیرند.
وی افزود: ویژگی انسان در طول تاریخ همین است که بواسطه ویژگی های متفاوت توانسته تمایزهای ویژهای در آثار و محصولات خلاقانه خود ایجاد کند؛ از جمله تمایزهایی که از دل آنها فردوسی، نظامی، مولوی، عطار، حافظ و سعدی پدید آمدهاند.
صالحی با طرح این پرسش که هوش مصنوعی با خلاقیتهای ادبی چه کاری میتواند انجام دهد؟ تصریحکرد: باید دریابیم چگونه باید عمل کنیم تا «ایرانِ خلاق» در حوزه تولید به «ایرانِ کارخانه» تبدیل نشود.
وی افزود: هر کدام از این بزرگان که نام بردم طعم و بوی خاص خود را دارند؛ شاهنامه یک جهان است و بوستان و گلستان جهان دیگری، مانند دشت بهاری که سرشاز از گلهای رنگارنگ و متفاوت است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: نکته دیگر، مسئله قوانین ناظر بر این حوزه است؛ اگر فناوری با این سرعت و شتاب رشد کند و نظام حقوقی و اخلاقی از آن عقب بماند، فناوری همه قواعد هنجاری را ازبین خواهد برد.
صالحی با بیان اینکه در این زمینه با عقبماندگیهای جدی مواجه هستیم و باید برای آن چارهاندیشی کنیم، تصریحکرد: در کنار این مسائل، توجه به ایدههای خلاقانه در حوزه فناوری و حمایتهای تسهیلاتی و نه تصدی گرایانه و ایجاد شبکهای از ایدهها که بتواند کار را پیش ببرد اهمیت دارد.
وی افزود: از زمان نمایشگاه کتاب سال گذشته (با همکاری مجموعههای مختلف) گامهایی مقدماتی در این زمینه برداشته شده است، و اکنون گام نخست این اتفاق است و انشاءالله گامهای بعدی نیز بزودی برداشته خواهد شد و زمینه را برای اتفاقات خوب و مؤثر در حوزه کتاب، نشر و فناوری فراهم خواهد کرد.
صالحی در بخش دیگری از سخنانش تصریحکرد: نمیتوانم خوشحالی خودم را پنهان کنم که وقتی امثال ما در تهران به خیابان انقلاب نگاه میکنیم کتابفروشیها و فضای فرهنگی این محدوده را بهعنوان یکی از نواحی نوستالژیک و فرهنگی شهر تهران میبینیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: شهرها به دلیل وجود مناطق و نواحی خاطرهساز زندهاند و یکی از اماکن نوستالژیک تهران ناحیه فرهنگی خیابان انقلاب است، از کتابفروشیها گرفته تا سایر ویژگیهای منحصر به فردش.
وی افزود: اینکه چنین رویدادی در خیابان انقلاب برگزار میشود، اتفاقی ارزشمند است و نباید اجازه دهیم نواحی فرهنگی، خاموش شود و یا جایگاه فرهنگی خود را از دست بدهد. اینکه چنین کار خوبی در چنین جای خوبی انجام میشود نیز نقطه قوت دیگری است.
صالحی در بخش پایانی سخنانش تصریحکرد: در شرایط سخت و دشواری هستیم اما ویژگیِ فرهنگ ایرانی همین است که ریشههای آن در عمق تاریخ این سرزمین قرار دارد؛ ریشههایی چنان استوار که حتی تندبادهای سهمگین نیز نمیتوانند برگهای این درخت را فرو بریزند، این درخت آنقدر ریشهدار و تنومند است که هر دشمنی که به این سرزمین و این تمدن چشم طمع داشته یا در برابر آن زمینگیر شده و یا در هاضمه این تمدن جذب شده است.
در پایان نیز وزیر فرهنگ ضمن حضور در «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر» از غرفهها بازدید و با حضار گفت و گو کرد.
انتهای پیام/
