رئیسجمهوری در بخش دیگری از سخنانش با تاکید بر اینکه ما آغازگر جنگ نبودیم، اما با قدرت در برابر متجاوزان به کشورمان ایستادیم، تصریح کرد: دفاع از کشور حق هر ملت است و ما از این حق استفاده کردیم. دفاع از ایران به معنی دشمنی با کشورهای همسایه و مسلمان نیست. هیچ سرزمین اسلامی نباید سکوی تجاوز به کشور اسلامی دیگر شود و هیچ کشور اسلامی نباید امنیت خود را در ناامنی همسایه جستوجو کند.
پزشکیان با بیان اینکه ایران دست خود را برای ساختن چنین ترتیباتی به سوی همسایگان دراز میکند، یادآور شد: ایران در موضع ضعف قرار ندارد و میداند چگونه از خود دفاع کند.
متن کامل سخنان رئیسجمهوری اسلامی ایران در کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی به نقل از پایگاه اطلاعرسانی ریاستجمهوری به شرح زیر است:
رئیسجمهوری در ابتدای سخنانش با اشاره به موضوع همایش امسال افزود: موضوع چهلمین همایش وحدت اسلامی، وحدت اسلامی در اندیشه امام و شهید ما، حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای است. مردی که وحدت اسلامی را نه یک تاکتیک سیاسی و مصلحت موقت، بلکه مسئلهای راهبردی برای عزت، استقلال و آینده امت اسلامی میدانست. رهبر شهید، وجود پیامبر اکرم را بزرگترین محور وحدت مسلمانان میشمرد و بارها هشدار میداد که اختلاف طبیعی است، اما تبدیل اختلاف به دشمنی و نزاع، قدرت امت را از میان میبرد. موضوع رسمی همایش امسال نیز دقیقا بر همین میراث فکری بنا شده است.
پزشکیان با بیان اینکه رهبر شهید امروز در میان ملت ایران نیست، اظهار کرد: در جنگی که به کشور ما تحمیل شد، رهبر ایران و جمعی از فرماندهان، دانشمندان، دانشآموزان و مردم بیگناه کشور به شهادت رسیدند. بهترین بزرگداشت رهبر شهید این نیست که سخنانش را تکرار کنیم، بلکه باید ببینیم آن سخنان برای امروز ما چه تکلیفی ایجاد میکند و برای یافتن پاسخ باید به خود پیامبر بازگردیم.
وی با تأکید بر اینکه رسول خدا تنها افراد را به ایمان دعوت نکرد، بلکه امت ساخت، یادآور شد: قرآن میفرماید، إن هذه أمتکم أمة واحدة وأنا ربکم فاعبدون و در جای دیگری میفرماید، وأنا ربکم فاتقون. کار پیامبر این بود که از انسانهایی با قبیلهها، سابقهها و منافع متفاوت، جامعهای با سرنوشت مشترک بسازد. در مدینه، مهاجر و انصار برادر شدند، اوس و خزرج که سالها با یکدیگر جنگیده بودند در کنار هم قرار گرفتند و پیمان مدینه برای گروههای مختلف حقوق و مسئولیت تعریف کرد. مسلمانان مجبور نشدند همه مانند هم باشند، اما آموختند چگونه با وجود تفاوتها زیر یک میثاق زندگی کنند. این شاید مهمترین درس پیامبر برای جهان اسلام امروز باشد.
وحدت به معنای یکسان شدن مسلمانان نیست
رئیسجمهوری با تبیین معنای وحدت اسلامی تصریح کرد: وحدت به معنای یکسان شدن نیست؛ وحدت یعنی اختلافهای ما، مسلمانان را به دشمن یکدیگر تبدیل نکند. شیعه، شیعه میماند و سنی، سنی؛ مذاهب فقهی و کلامی از میان نمیروند و ملتها، دولتها و منافع ملی نیز باقی میمانند. اما یک سؤال وجود دارد؛ آیا اختلاف فقهی باید خون مسلمان را مباح کند؟ آیا اختلاف سیاسی باید یک کشور اسلامی را به همکاری در حمله به کشور اسلامی دیگر بکشاند؟ آیا رقابت دولتها باید به جایی برسد که امنیت یک ملت مسلمان با ناامنی ملت مسلمان دیگر تأمین شود؟
وی پاسخ قرآن به این پرسشها را روشن دانست و گفت: قرآن میفرماید، واعتصموا بحبل الله جمیعا ولا تفرقوا و در ادامه میفرماید، فألف بین قلوبکم فأصبحتم بنعمته إخوانا. همچنین رسول خدا میفرماید، المسلم أخو المسلم و در جای دیگری میفرماید، انصر أخاک ظالما أو مظلوما. هنگامی که میپرسند ظالم را چگونه یاری کنیم، پیامبر میفرماید ظالم را از ظلم بازدارید. بنابراین وحدت اسلامی به معنای تعطیل کردن حقیقت و عدالت نیست. اگر برادر من مظلوم است، باید یاری شود و اگر ظالم است، برادری اقتضا میکند نگذاریم به ظلم ادامه دهد. امروز به وحدت بر مدار حق، عدالت و مسئولیت متقابل نیاز داریم.
پزشکیان با دعوت از حاضران برای فاصله گرفتن از عالَم آرمان و نگاه به واقعیت جهان اسلام بیان کرد: امروز درباره جمعیتی کوچک و در حاشیه جهان سخن نمیگوییم. بیش از ۲ میلیارد مسلمان، معادل نزدیک به یکچهارم بشریت، در جهان زندگی میکنند و ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی هستند. جغرافیای جهان اسلام از جنوب شرق آسیا تا آسیای مرکزی، خاورمیانه و آفریقا امتداد دارد. تازهترین برآوردها، جمعیت مسلمانان در سال ۲۰۲۰ را بیش از ۲ میلیارد نفر، معادل ۲۵.۶ درصد جمعیت جهان، نشان میدهد.
رئیسجمهوری با اشاره به ظرفیتهای گسترده کشورهای اسلامی افزود: جهان اسلام در قلب بخشی از مهمترین مسیرهای دریایی و زمینی قرار دارد و از منابع عظیم انرژی، جمعیتی جوان، بازاری بزرگ، مراکز تمدنی تاریخی و ظرفیتهای مهم صنعتی، مالی، علمی و فناوری برخوردار است. اقتصاد ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی در سال ۲۰۲۴ حدود ۹.۲ تریلیون دلار بوده است، اما این رقم با همه بزرگی، تنها ۸.۳ درصد اقتصاد جهانی را تشکیل میدهد. صادرات این کشورها به یکدیگر نیز در همان سال فقط ۱۹ درصد بوده است و بیش از چهارپنجم صادرات کشورهای اسلامی همچنان به خارج از این مجموعه میرود.
وی با تأکید بر اینکه این اعداد باید جهان اسلام را به اندیشه وادارد، اظهار کرد: بیش از ۲ میلیارد انسان مسلمان، ۵۷ کشور، منابع عظیم انرژی، راههای حیاتی تجارت جهانی، سرمایه، بازار و جمعیت جوان در اختیار داریم، اما وزن مشترک ما در بسیاری از تصمیمهای بزرگ جهان متناسب با این ظرفیت نیست. چرا کشورهای ما به اقتصادهای دوردست متصلتر از برخی همسایگان مسلمان خود هستند؟ چرا دانشگاههای ما هنوز شبکههای بزرگ مشترک علمی ندارند؟ چرا سرمایه جهان اسلام به اندازه کافی برای توسعه جهان اسلام به کار گرفته نمیشود؟ چرا هر بار میان دو کشور مسلمان بحرانی شکل میگیرد، اغلب باید قدرتی خارج از جهان اسلام میانجی صلح باشد؟
پزشکیان با اشاره به جنگ، اشغال، آوارگی و ناامنی در سرزمینهای اسلامی اظهار کرد: مهمتر از همه باید پرسید چرا سرزمینهای اسلامی همچنان از مهمترین کانونهای جنگ، اشغال، آوارگی و ناامنی در جهان هستند؛ از فلسطین و غزه تا سودان، لبنان، یمن و نقاط دیگری که مردم مسلمان سالهاست هزینه منازعه، اشغال، افراطگرایی و رقابت قدرتها را میپردازند. مشکل جهان اسلام کمبود ظرفیت نیست، بلکه تبدیل نشدن ظرفیتهای پراکنده به اراده و قدرت مشترک است. قرآن با صراحت میفرماید، وأطیعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ریحکم. نزاع نکنید، زیرا سست میشوید و قدرت شما از میان میرود.
پزشکیان این آیه را فراتر از یک سفارش اخلاقی و قانونی برای قدرت دانست و تصریح کرد: جمعیت بدون اتصال، قدرت نیست؛ ثروت بدون همکاری، قدرت مشترک ایجاد نمیکند؛ منابع طبیعی بدون علم و فناوری، استقلال نمیآورد و ۵۷ دولت اگر نتوانند درباره چند منفعت حیاتی مشترک تصمیم بگیرند، لزوماً یک امت قدرتمند نمیسازند. راهی که پیامبر آغاز کرد، همین گذار از جمعیت به میثاق، از میثاق به امت و از امت به قدرتی در خدمت عدالت بود.
هیچ سرزمین اسلامی نباید سکوی تجاوز به کشور اسلامی دیگر شود
رئیسجمهوری با بیان اینکه امسال از ایرانی سخن میگوید که خود در میان یک جنگ قرار گرفته است، گفت: باید صریح سخن بگوییم. در حالی که مسیر گفتوگو میان ایران و آمریکا برای حل اختلافات همچنان جریان داشت، حملات نظامی گسترده آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد. این حملات در شرایطی صورت گرفت که مذاکرات ایران و آمریکا در همان ماه برای یافتن راهحلی دیپلماتیک از سر گرفته شده بود. رهبر کشور، فرماندهان، مسئولان، دانشمندان، دانشجویان، دانشآموزان و مردم عادی ما به شهادت رسیدند و شهرها و زیرساختهای کشور هدف قرار گرفتند. ما آغازگر جنگ نبودیم، اما با قدرت در برابر این تجاوز ایستادیم.
پزشکیان با استناد به آیه أذن للذین یقاتلون بأنهم ظلموا وإن الله علی نصرهم لقدیر افزود: خداوند مقرر کرده است کسانی را که مورد ظلم قرار گرفتهاند، یاری کند. به ملت ایران ظلم شد و دفاع از کشور حق هر ملتی است؛ ایران نیز از این حق استفاده کرد. اما همین قرآن میفرماید، ولا یجرمنکم شنآن قوم علی ألا تعدلوا اعدلوا هو أقرب للتقوی. دفاع از ایران به معنای دشمنی با ملتهای همسایه و ملتهای مسلمان نیست. هیچ سرزمین اسلامی نباید سکوی تجاوز به سرزمین اسلامی دیگر شود و هیچ کشور اسلامی نباید امنیت خود را در ناامنی همسایه جستوجو کند.
ایران آماده ایجاد ترتیبات امنیتی مشترک با کشورهای همسایه است
رئیسجمهوری از آمادگی ایران برای ایجاد ترتیبات امنیتی مشترک با کشورهای همسایه خبر داد و اظهار کرد: ایران دست خود را برای ساختن چنین ترتیباتی به سوی همسایگان دراز میکند؛ نه از موضع ضعف، بلکه بر پایه تجربه جنگ. ما میدانیم جنگ چیست و میدانیم موشک و بمب وقتی فرود میآید، میان آرزوهای یک مادر ایرانی و یک مادر عرب تفاوتی قائل نیست. رسول خدا مؤمنان را به یک پیکر تشبیه کرده است.
پزشکیان حمایت جمهوری اسلامی ایران از فلسطین را مبتنی بر دفاع از مظلوم دانست و بیان کرد: جمهوری اسلامی ایران بیش از چهار دهه است که از فلسطین حمایت میکند؛ نه به این دلیل که فلسطینیان شیعه هستند که نیستند، بلکه به این دلیل که مظلومند. این برای ما معنای پرچمداری اسلام است. حضرت علی علیهالسلام در وصیت خود میفرماید، أوصیکما بتقوی الله وألا تبغیا الدنیا وإن بغتکما ولا تأسفا علی شیء منها زوی عنکما وقولا بالحق واعملا للأجر وکونا للظالم خصما وللمظلوم عونا. باید دشمن ظالم و یار و یاور مظلوم بود.
اگر ایران از فلسطین دفاع کرده و هزینه داده وظیفه اسلامی خود را انجام داده است
رئیسجمهوری با اشاره به بخش دیگری از وصیت امیرالمؤمنین افزود: حضرت علی علیهالسلام میفرماید، أوصیکما وجمیع ولدی وأهلی ومن بلغه کتابی بتقوی الله ونظم أمرکم وصلاح ذات بینکم فإنی سمعت جدکما صلی الله علیه وآله وسلم یقول صلاح ذات البین أفضل من عامة الصلاة والصیام. اصلاح روابط و ایجاد وحدت میان ما از نماز و روزه برتر است. اگر ایران از فلسطین دفاع کرده، هزینه داده و در برابر اشغال ایستاده است، این اقدامات را امتیازی برای مطالبه امتیاز از دیگران نمیداند، بلکه آن را تکلیفی اسلامی میشمارد. اسلامی که ما میشناسیم اجازه نمیدهد وقتی مظلومی کمک میخواهد، ابتدا مذهب، دین و باور مظلوم را بپرسیم.
مقابله با جاهلیت مدرن، مسئولیت مشترک جهان اسلام است
وی با اشاره به هشدارهای رهبر شهید درباره بازتولید جاهلیت در جهان مدرن یادآور شد: امام شهید آیتالله خامنهای سالها هشدار میداد که جاهلیت فقط متعلق به دوران پیش از پیامبر نیست. ممکن است علم پیشرفت کند، فناوری پیچیده و ابزارهای قدرت عظیمتر شود، اما اگر حرمت انسان از میان برود، صورت تازهای از جاهلیت پدید میآید. در بیانات مربوط به مبعث، مقابله پیامبر با جاهلیت و امکان بازتولید آن در جهان مدرن از محورهای مکرر سخنان رهبر شهید بود.
رئیسجمهوری با تشریح جلوههای جاهلیت مدرن تصریح کرد: امروز فناوریای که میتواند انسانها را زنده و درمان کند، برای دقیقتر کشتن به کار گرفته میشود. اطلاعاتی که میتواند ملتها را به یکدیگر نزدیک کند، ممکن است با دروغ، تحقیر و نفرت، ملتها را در برابر یکدیگر قرار دهد. اختلاف مذهبی در چند دقیقه از طریق یک تلفن همراه به میلیونها انسان منتقل میشود. ازاینرو علمای جهان اسلام، دانشگاهها و رسانهها مسئولیت تازهای بر عهده دارند.
اهانت به مقدسات مذاهب دیگر باید خط قرمز ما باشد
پزشکیان بر ضرورت مقابله با تکفیر، اهانت و تحریک مذهبی تأکید کرد و گفت: تکفیر باید از عرصه اختلافهای مذهبی کنار گذاشته شود، اهانت به مقدسات مذاهب دیگر باید خط قرمز ما باشد و تحریک مسلمان علیه مسلمان، با هر انگیزهای که انجام شود، خدمت به دشمنان امت اسلام است. سؤال مهم این همایش نباید فقط این باشد که چه چیزهایی نادرست است، بلکه باید بگوییم چه باید کرد. به گمان من، جهان اسلام امروز بیش از قطعنامهای جدید، به چند تعهد روشن و قابل اجرا نیاز دارد.
کشورهای اسلامی باید با همکاری یکدیگر امنیت منطقه را مدیریت کنند
رئیسجمهوری نخستین پیشنهاد خود را ایجاد میثاق امنیت متقابل و عدم تعرض میان کشورهای اسلامی عنوان کرد و افزود: کشورهای اسلامی باید متعهد شوند به تمامیت سرزمینی یکدیگر احترام بگذارند، از خاک، آسمان و امکانات خود برای تجاوز به کشور اسلامی دیگر استفاده نکنند، از تجزیه و بیثباتسازی یکدیگر حمایت نکنند و امنیت خود را علیه یکدیگر تعریف نکنند، بلکه با همکاری یکدیگر امنیت منطقه را مدیریت کنند.
وی با بیان اینکه چنین میثاقی به معنای اتحاد نظامی یا یکسان شدن سیاست خارجی کشورها نیست، افزود: این حداقل اقتضای عقل جمعی است. اگر نتوانیم میان خود چنین قاعدهای ایجاد کنیم، چگونه میتوانیم از نظمی عادلانه در جهان سخن بگوییم؟
باید سازوکار دائمی برای میانجیگری و پیشگیری از منازعه در جهان اسلام ایجاد شود
رئیسجمهوری دومین پیشنهاد را ایجاد سازوکاری دائمی برای میانجیگری و پیشگیری از منازعه در جهان اسلام دانست و گفت: خداوند در قرآن میفرماید، وإن طائفتان من المؤمنین اقتتلوا فأصلحوا بینهما فإن بغت إحداهما علی الأخری فقاتلوا التی تبغی حتی تفیء إلی أمر الله فإن فاءت فأصلحوا بینهما بالعدل وأقسطوا إن الله یحب المقسطین. إنما المؤمنون إخوة فأصلحوا بین أخویکم واتقوا الله لعلکم ترحمون. اگر میان ما نزاعی شکل گرفت، باید آن را اصلاح کنیم و دوباره برادر شویم تا رحمت خداوند شامل حال ما شود.
پزشکیان با تأکید بر ضرورت تقویت ظرفیت حل اختلاف در سازمان همکاری اسلامی اظهار کرد: این سازمان باید بتواند پیش از تبدیل اختلاف به جنگ وارد عمل شود، نه اینکه فقط پس از کشته شدن هزاران انسان بیانیه صادر کند. کشورهای مورد اعتماد، علما، دیپلماتها و حقوقدانان برجسته جهان اسلام میتوانند ظرفیتی دائمی برای هشدار زودهنگام، میانجیگری و حل اختلاف میان کشورهای اسلامی ایجاد کنند.
تجارت درون جهان اسلام باید بهطور جدی افزایش یابد
رئیسجمهوری سومین پیشنهاد را تبدیل جهان اسلام از مجموعهای از بازارهای جداگانه به شبکهای از همکاریهای واقعی عنوان و تصریح کرد: وحدت فقط مسئله امنیت نیست. جوان مسلمان باید بتواند آسانتر در دانشگاههای یک کشور مسلمان دیگر تحصیل کند. دانشمندان ما باید در حوزههای هوش مصنوعی، پزشکی، آب، انرژی، کشاورزی و فناوریهای نو پروژههای مشترک داشته باشند. سرمایه کشورهای اسلامی باید بیشتر به سوی توسعه و فناوری در خود جهان اسلام حرکت کند و تجارت درون جهان اسلام که امروز کمتر از یکپنجم صادرات اعضای سازمان همکاری اسلامی است، باید بهطور جدی افزایش یابد.
پزشکیان با تأکید بر مشترکات بنیادین مسلمانان بیان کرد: إلهنا واحد، نبینا واحد وکتابنا واحد؛ خدای ما یکی، پیامبر ما یکی و کتاب ما یکی است. آیا خداوند به ما دستور داده است اختلاف کنیم یا با اختلاف، از فرمان خدا سرپیچی کردهایم؟
باید کارگروههای مشترک میان کشورهای اسلامی شکل بگیرد
رئیسجمهوری خواستار شکلگیری کارگروههای مشترک میان کشورهای اسلامی شد و افزود: میتوانیم منابع مشترک را در کارگروههایی برای زیرساختها، حملونقل و لجستیک، تجارت و سرمایهگذاری، کشاورزی، اقتصاد دیجیتال، توسعه دریامحور، توسعه مهارتها، تولید، انرژی پاک و همه زمینههای موجود به کار بگیریم. سالها درباره دشمنان مشترک سخن گفتهایم؛ وقت آن رسیده است که به همان اندازه درباره آینده مشترک سخن بگوییم.
پزشکیان نقطه پیوند اندیشه وحدت با حکمرانی را پایبندی عملی به عدالت دانست و اظهار کرد: اگر ما در ایران دیگر مسلمانان را به عدالت دعوت میکنیم، خود نیز باید بیش از دیگران به آن ملتزم باشیم. قرآن میفرماید، یا أیها الذین آمنوا کونوا قوامین بالقسط شهداء لله ولو علی أنفسکم. آیات قرآن ما را فرامیخوانند که براساس عدالت عمل کنیم.
حکومت باید سهم خود را با شنیدن صدای مردم، مبارزه با فساد و تبعیض ادا کند
رئیسجمهوری وحدت ملی ایرانیان در ماههای سخت جنگ را سرمایهای بزرگ برای کشور توصیف کرد و گفت: ایرانیان با وجود همه اختلافهای سیاسی، قومی، مذهبی و اجتماعی، هنگامی که موجودیت و تمامیت سرزمینی کشور را در خطر دیدند، از ایران دفاع کردند. این سرمایه را باید حفظ کرد و حفظ آن فقط وظیفه مردم نیست. حکومت نیز باید سهم خود را با عدالت، شنیدن صدای مردم، مبارزه با فساد و تبعیض و احترام به کرامت همه ایرانیان ادا کند.
شیعه و سنی و زن و مرد باید احساس کنند ایران خانه همه است
پزشکیان بر تعلق برابر ایران به همه ایرانیان تأکید و اظهار کرد: شیعه و سنی، فارس، کرد، عرب و بلوچ، زن و مرد، همه باید احساس کنند ایران خانه همه است و قانون از کرامت همگان به یک اندازه حمایت میکند. اگر میخواهیم از وحدت جهان اسلام سخن بگوییم، باید وحدت را در خانه خود نیز هر روز بازسازی کنیم.
رئیسجمهوری پرسش اصلی امروز جهان اسلام را توانایی مسلمانان برای تبدیل ظرفیتهای موجود به قدرت مشترک دانست و تصریح کرد: پرسش اصلی این نیست که آیا مسلمانان قدرت دارند یا ندارند؛ پرسش این است که آیا میتوانیم اختلافهای خود را مدیریت کنیم، از خون یکدیگر حفاظت کنیم، سرمایه، دانش و بازار خود را به یکدیگر متصل کنیم و پیش از آنکه دیگران برای ما تصمیم بگیرند، خود درباره منافع مشترکمان تصمیم بگیریم؟
وی این مسئله را همان موضوع پیشروی پیامبر در مدینه و محور تأکید رهبر شهید در تمام سالهای مسئولیت دانست و بیان کرد: وحدت نه یک تاکتیک، بلکه راهبرد امت اسلامی است. این پیام رهبر شهید ماست. وفاداری به پیامبر در توان ما برای دوباره امت شدن معنا مییابد.
وفاداری به رهبر شهید فقط با تکرار سخنان ایشان محقق نمیشود
رئیسجمهوری با تأکید بر ضرورت تبدیل اندیشه وحدت به عمل مشترک افزود: وفاداری به رهبری که عمر خود را برای وحدت، استقلال، مقاومت و عزت جهان اسلام گذاشت، فقط با تکرار سخنان رهبر شهید محقق نمیشود، بلکه باید آن اندیشه را به اراده و عمل مشترک تبدیل کنیم.
