ریسک خورندگی متانول در سیستم سوخت‌رسانی خودروسازی کشور، مقصر اصلی ناترازی بنزین است | نفت ما

اما در تازه‌ترین اقدام، خبرهایی از افزودن متانول به بنزین به گوش می‌رسد؛ راهکاری که هدف آن، افزایش حجم بنزین تولیدی و جبران بخشی از کسری موجود است. طبق گزارش منتشر شده از روابط عمومی تاپیکو، مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس نیز با تایید این طرح خبر داده که برای نخستین بار در مقیاس عملیاتی، از متانول به‌عنوان جزء اکسیژنه در ترکیب بنزین این پالاشگاه استفاده خواهد شد.

به گفته وی: « این پالایشگاه برای نخستین بار در کشور و در مقیاس عملیاتی، استفاده از متانول به‌عنوان جزء اکسیژنه در ترکیب بنزین را مورد آزمون قرار داده و پس از انجام مطالعات دقیق، آزمایشات گسترده و بررسی‌های فنی، استفاده از حدود نیم درصد حجمی متانول در بنزین تولیدی پالایشگاه عملیاتی شد. در استاندارد ملی ایران و نیز استاندارد اروپا استفاده از متانول به‌عنوان یکی از ترکیبات اکسیژنه تا حدود سه درصد حجمی در چارچوب الزامات مربوطه پیش‌بینی شده است بنابراین میزان مورد استفاده در این طرح، یعنی نیم درصد حجمی، تنها حدود یک‌ششم سقف مجاز استاندارد است.»

با این حال، این تصمیم منتقدانی هم دارد. برخی کارشناسان نسبت به اثرات زیست‌محیطی و آسیب‌های احتمالی متانول به خودروها هشدار می‌دهند و برخی هم استفاده از متانول در مقیاس کم را بی‌خطر می‌دانند. در همین رابطه، مهدی محسنی، کارشناس حوزه پالایشگاه، در گفت‌وگو با «نفت ما» ابعاد مختلف این طرح را بررسی کرده است.

کاهش تولید و واردات بنزین به کشور

مهدی محسنی درباره کسری بنزین در کشور می‌گوید: « ما با کاهش قابل‌توجه منابع تأمین بنزین مواجه شده‌ایم. از یک طرف، حدود ۲۰ میلیون لیتر از ظرفیت واردات کاهش پیدا کرده و از طرف دیگر، در جریان جنگ اخیر، به برخی پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های مرتبط با تولید و ذخیره‌سازی آسیب وارد شده است. پالایشگاه لاوان آسیب دید، مخازن نفت مرتبط با پالایشگاه تهران آسیب دیدند و در پارس جنوبی نیز بخشی از ظرفیت تولید، از جمله در فازهای آسیب‌دیده، کاهش پیدا کرد. در مجموع، نسبت به شرایط پیش از جنگ، شاید حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون لیتر در روز از تأمین بنزین کشور با مشکل مواجه شده باشد.»

او با اشاره به وضعیت واردات توضیح می‌دهد: «در شرایط فعلی، واردات هم با چالش مواجه شده است. بخش قابل‌توجهی از واردات از بنادر جنوبی انجام می‌شود و اکنون واردات به شکل سابق امکان‌پذیر نیست. ضمن اینکه حتی اگر بخواهیم واردات را افزایش دهیم، بازار جهانی هم شرایط عادی ندارد. در اثر جنگ و آسیب‌هایی که به ظرفیت پالایشگاهی در منطقه وارد شده، عرضه بنزین محدودتر شده است. بنابراین مسئله فقط تأمین منابع مالی برای واردات نیست؛ اساساً باید دید بنزین مورد نیاز در بازار جهانی وجود دارد یا نه و آیا امکان واردات آن وجود دارد یا خیر.»

در خصوص ناترازی بنزین نمی‌شود دست روی دست گذاشت

محسنی با بیان اینکه باید مجموعه‌ای از راهکارها برای عبور از این شرایط در نظر گرفته شود، می‌گوید: «موضوع مهم‌تر این است که ما در کشور با کمبود تولید بنزین مواجه هستیم. از یک طرف، هر راهکاری که برای مدیریت مصرف یا افزایش قیمت مطرح می‌شود با موانعی مواجه است و از طرف دیگر، ذخایر راهبردی هم محدود هستند و نمی‌توان برای همیشه از آنها استفاده کرد. اگر ذخایر کاهش پیدا کند، بالاخره به نقطه‌ای می‌رسیم که باید برای آن از قبل چاره‌اندیشی کرده باشیم»

او ادامه می‌دهد: «با توجه به شرایط فعلی و محدودیت‌های موجود، باید راهکارهایی روی میز باشد. نمی‌شود دست روی دست گذاشت تا ذخایر تمام شود و بعد دنبال راه‌حل بگردیم. یکی از راهکارهایی که مطرح شده، اضافه کردن متانول به بنزین است. البته این راهکار به‌تنهایی قرار نیست مشکل کمبود بنزین کشور را حل کند، اما در شرایط فعلی می‌تواند به‌عنوان یکی از راهکارهای موقت مورد بررسی قرار بگیرد.»

متانول اکتان بنزین را افزایش می‌دهد؟

او درباره عوارض اضافه کردن متانول به بنزین می‌گوید:«بر اساس آزمایش‌هایی که انجام شده، تا حدود سه درصد حجمی متانول در بنزین، مشکل خاصی ایجاد نمی‌کند. البته باید توجه داشت که در کشور ما این اعداد بیشتر بر مبنای نتایج آزمایشگاهی است و تجربه میدانی و عملی از این مسئله نداریم.»

او در ادامه اشاره می‌کند: «متانول خودش عدد اکتان بالایی دارد و می‌تواند به‌عنوان افزایش‌دهنده عدد اکتان مورد استفاده قرار بگیرد. یکی از مزایای آن همین موضوع است و از طرف دیگر، از نظر انتشار برخی آلاینده‌ها نیز مزیت‌هایی دارد. اما در کنار این مزایا، معایبی هم دارد که باید مورد توجه قرار بگیرد.»

این کارشناس پالایشگاه درباره تأثیر دقیق متانول بر عدد اکتان توضیح می‌دهد: «اینکه اضافه شدن نیم درصد متانول دقیقاً چند واحد عدد اکتان بنزین را افزایش می‌دهد، نیازمند محاسبات مهندسی و آزمایش دقیق است و من شخصاً محاسبه مشخصی در این زمینه انجام نداده‌ام؛ اما در اصل، متانول می‌تواند روی افزایش عدد اکتان اثرگذار باشد.»

متانول در بنزین می‌تواند باعث خوردگی قطعات پلاستیکی ماشین شود

محسنی اما در کنار این مزیت‌ها، به معایب احتمالی متانول اشاره کرده و می‌گوید: «یکی از مسائل مربوط به متانول، فشار بخار پایین آن است. این ویژگی می‌تواند در فصل سرد برای خودروها چالش ایجاد کند. از طرف دیگر، در فصل گرم نیز شرایط متفاوتی وجود دارد و باید اثرات آن بر عملکرد موتور و تبخیر سوخت مورد توجه قرار بگیرد. بنابراین نمی‌توان صرفاً با توجه به افزایش عدد اکتان، درباره استفاده از متانول تصمیم گرفت و باید مجموعه مزایا و معایب آن را در نظر گرفت».

او همچنین بر خاصیت خورندگی متانول تأکید می‌کند: «از نظر زیست‌محیطی نیز متانول الزاماً فاقد چالش نیست و باید اثرات آن بر انتشار آلاینده‌ها و همچنین تجهیزات خودرو بررسی شود. یکی از مسائل مهم، خاصیت خورندگی متانول است که می‌تواند به برخی قطعات آسیب بزند، به‌خصوص قطعات پلاستیکی و برخی اجزای سیستم سوخت‌رسانی.»

این کارشناس حوزه پالایشگاه به موضوع سمی بودن متانول هم اشاره می‌کند و می‌افزاید: «موضوع دیگر، سمی بودن متانول است. کسانی که در صنعت رنگ آمیزی مشغول کار هستند در استفاده از بنزین باید احتیاط کنند که در بلند مدت دچار مشکل نشوند. به همین دلیل، در صورت افزایش قابل‌توجه میزان متانول در سوخت، باید مسائل ایمنی و نحوه تماس افراد با سوخت هم مورد توجه قرار گیرد. با این حال، بر اساس آزمایش‌هایی که انجام شده، استفاده از متانول در درصدهای حجمی مشخص امکان‌پذیر است.»

تجربه جهانی؛ الگوی چین و الزامات آن

محسنی به تجربه جهانی استفاده از متانول اشاره می‌کند: «در کشورهای دیگر نیز استفاده از متانول در بنزین سابقه دارد. برای مثال، در چین ترکیب‌هایی با حدود ۱۵ درصد متانول استفاده شده است. البته در چنین شرایطی معمولاً از پایدارکننده‌ها و مواد افزودنی خاصی استفاده می‌شود تا بخشی از مشکلات مربوط به ترکیب متانول و بنزین کنترل شود. یکی از راهکارها می‌تواند استفاده از این مواد افزودنی باشد، البته باید دید با توجه به شرایط فعلی و محدودیت‌های موجود، امکان تأمین آنها وجود دارد یا خیر.»

ریشه ناترازی بنزین خودروسازی است

این کارشناس پالایشگاه با اشاره به بالا بودن میزان مصرف سوخت خودروها در ایران می‌گوید: « به نظر من، مهم‌ترین مقصر در شرایط فعلی، ساختار خودروسازی کشور است. حتی اگر ۱۰ پالایشگاه دیگر هم بسازیم، تا زمانی که وضعیت خودروهای پرمصرف و فرسوده اصلاح نشود، مشکل مصرف سوخت حل نخواهد شد».

او با بیان اینکه راهکار قیمتی به‌تنهایی جوابگو نیست، تأکید می‌کند: «در شرایط فعلی شاید صرفاً راهکار قیمتی جواب ندهد. ممکن است لازم باشد مجموعه‌ای از راهکارها، از جمله مدیریت مصرف، اصلاح سهمیه‌ها و راهکارهای موقت برای افزایش تولید یا تأمین بنزین، در نظر گرفته شود تا کشور از این شرایط عبور کند».

اضافه کردن متانول به بنزین ناترازی را رفع نمی‌کند

این کارشناس حوزه پالایشگاه می‌گوید: «در مجموع، متانول می‌تواند یکی از گزینه‌های مورد بررسی برای مدیریت شرایط فعلی بنزین کشور باشد، اما نباید آن را راه‌حل نهایی تلقی کرد. باید هم‌زمان روی افزایش ظرفیت تولید، مدیریت مصرف، اصلاح خودروهای فرسوده و بهبود بهره‌وری ناوگان حمل‌ونقل کار شود. اضافه کردن متانول، به‌خصوص در درصدهای پایین، ممکن است بخشی از فشار فعلی را کاهش دهد، اما به‌تنهایی نمی‌تواند مسئله ساختاری را حل کند.»